Araf 7/16
قَالَ فَبِمَٓا اَغْوَيْتَن۪ي لَاَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَق۪يمَۙ
Kâle febimâ aġveytenî leak’udenne lehum sirâtake-lmustekîm(e)
Süleymaniye Vakfı meâli – Şeytan dedi ki “Madem beni aşırılığa sen sevk ettin ben de senin doğru yolunun üstüne onlar için oturacağıma yemin ederim…”
BU ÂYET bütün meâl ve tefsirlerde hemen hemen buna yakın şekilde meâllendirilmiştir. Meâl ve tefsir ulemâsı bazen geçişli fiili geçişsiz bazen de geçişsiz fiilleri geçişli hale getirmektedir.
Geçişsiz (yani LÂZIM) fiillerin mefûllerini harf-i cerle, geçişli (yani müteaddî) fiillerin de mefûllerini harf-i cersiz alması nahivdeki en temel kurallardan biridir.
Yukarıdaki âyette geçen لَاَقْعُدَنَّ (LE EK’UDENNE) fiiline tüm meâl ve tefsirlerde ‘OTURACAĞIM’ şeklinde mânâ verilmiştir. OTURMAK, geçişsiz yani lâzım bir mânâdır, dolayısıyla mefûlünü harf-i cer yardımıyla alması gerekmektedir. Ama âyete baktığımızda FİİL mefûlünü harf-i cersiz almıştır.
Âyetin i’râbı İ’RÂB kitaplarında şöyle geçmektedir:
FİİL +FAİL… لَاَقْعُدَنَّ (le ek’udenne)
Mukaddem mefûlü bih gayri sarih… لَهُمْ (lehum)
Mefûlü bih… صِرَاطَكَ (sirâtake) (muzaf + muzâfun ileyh) Mevsuf
SIFAT… الْمُسْتَق۪يمَۙ (elmustakîme)
Zaten âyette geçen kelimelerin son harekelerine bakılınca صِرَاطَكَ (sirâtake) kelimesinin mefûlü bih olduğu, لَهُمْ (lehum) kelimesinin önünde ‘L’ harfinden de bu kelimenin mefûlü bih gayri sarih olduğu rahatlıkla anlaşılmaktadır.
Şimdi âyetin yapısı böyleyken nasıl olur da mefûlü bihini harf-i cer olmadan almış لَاَقْعُدَنَّ (le ek’udenne) kelimesine “oturacağım” şeklinde LÂZIM bir mânâ verilir?
Yukarıdaki meâl eğer âyet LE EK’UDENNE “ALA” SIRATEKEL MUSTAKİME LEHUM şeklinde olmuş olsaydı doğru olurdu. Ama âyette ALA harf-i ceri yoktur.
Meâl; “…ben de senin doğru yolunun üstüne onlar için oturacağıma yemin ederim…” şeklindedir. “DOĞRU YOLUNUN ÜSTÜNE OTURACAĞIM” denmesi için âyette ALA harf-i ceri olması gerekmektedir ama âyette o harf-i cer yoktur.
Harf-i cerin olmayışı لَاَقْعُدَنَّ (le ek’udenne) kelimesinin mânâsının LÂZIM değil, MÜTEADDÎ olması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.
Kelimeye verilen; “oturmak” mânâsı LÂZIM bir mânâdır.
Eh tabii, meâl ve tefsir ulemâmız “Burada ALA harf-i ceri gizlenmiştir.” diyerek âyete kelimeler eklemede pek maharetlidir.
